Τα κάλαντα του Δεσπότη / Γράφει ο Αλέκος Καποδίστριας

Πρόσφατα η κυβέρνηση υποβάθμισε με προεδρικό διάταγμα τα πτυχία των δραματικών σχολών, των σχολών χορού και των ωδείων σε επίπεδο απολυτηρίου λυκείου. Έπραξε ακριβώς το αντίθετο με τα αιτήματα των αντίστοιχων κλάδων, που ζητούσαν αναβάθμιση με την ανωτατοποίηση αυτών των σπουδών.

Πρόσφατα, η κυβέρνηση διέρρευσε ενημέρωση σχετικά με συνεννοήσεις που γίνονται με το βρετανικό μουσείο προκειμένου να γίνει δανεική ανταλλαγή αρχαιολογικών εκθεμάτων και να βρεθούν τα μάρμαρα στο μουσείο της ακρόπολης για κάποιο χρονικό διάστημα

Πρόσφατα απόλαυσα ένα θαυμάσιο και μοναδικό για το νησί μας τελετουργικό δρώμενο, την παραμονή των Φώτων, τα “Κάλαντα του Δεσπότη”

Είναι το τελευταίο που μου έδωσε το ερέθισμα να μιλήσω για τον Πολιτισμό και ιδιαίτερα για εκείνες τις ζωντανές εκφάνσεις του, που αφενός αναζωογονούν και λειαίνουν τις αιχμηρές πλευρές της καθημερινής ζωής, αφετέρου μπορούν να προστεθούν ως συγκριτικό πλεονέκτημα στον σχεδιασμό της ανάπτυξης του νησιού μας.

Η επιστροφή των μαρμάρων είναι ένας ευγενής και υψηλός εθνικός στόχος και κάθε προσπάθεια που γίνεται στην κατεύθυνση της υλοποίησης του είναι ένα βήμα θετικό.

Έχω τις ενστάσεις μου σχετικά με το χαρακτήρα του δανεισμού από το βρετανικό μουσείο (κατά κάποιο τρόπο γίνεται αποδεκτή έτσι η σχέση ιδιοκτησίας του βρετανικού μουσείου), ωστόσο, η αναφορά μου δεν γίνεται για να αναδείξω αυτό.

Γίνεται με σκοπό να μιλήσω για τις πολιτικές στον πολιτισμό, οι οποίες συνομιλούν και στα τρία παραδείγματα τα οποία ανέφερα.

Αναμφισβήτητα η πολιτιστική κληρονομιά μας και ιδιαίτερα το πολιτιστικό θαύμα της αρχαιότητας δεν μπορεί παρά να αποτελεί κεφαλαιώδη μέριμνα της πολιτιστικής πολιτικής στη χώρα μας.

Όμως αυτό, δεν μπορεί να γίνεται ούτε αποσπασματικά ή ευκαιριακά, ούτε σε βάρος της πολιτικής φροντίδας για τη ζωντανή πολιτιστική μας ζωή. Εκείνης, δηλαδή, που προέρχεται είτε μέσα από τη συνέχιση και αναβίωση της παράδοσης, είτε μέσα από τη σύγχρονη καλλιτεχνική δημιουργία και φυσικά τους δημιουργούς της.

Υπό αυτή την έννοια είναι σχεδόν προκλητική η σπουδή της κυβέρνησης να αναδείξει το ζήτημα των συνεννοήσεων για τα μάρμαρα του Παρθενώνα, αμέσως μετά την απαράδεκτη στάση της και την κατακραυγή σχετικά με την υποβάθμιση των σπουδών των τεχνών της παράστασης.

Είναι μια στάση εξόχως λαϊκιστική που αναδεικνύει την ουσιαστική πολιτική αδιαφορία αυτής της κυβέρνησης για τη σύγχρονη πολιτιστική δημιουργία. Ενδεχομένως και μια ένδειξη άγνοιας σχετικά με την  κοινωνική λειτουργικότητα των σύγχρονων και διασωζομένων πολιτιστικών δρώμενων, κυρίως σε ζητήματα κοινωνικής συνοχής και συναίνεσης, αλλά και σε ότι αφορά τη σημαντική οικονομική και αναπτυξιακή τους διάσταση ιδιαίτερα σε έναν τόπο που θέλει να εμπλουτίσει την τουριστική εμπειρία .

Ιδιαίτερη πολιτιστική εμπειρία είναι το θαυμάσιο θρησκευτικό δρώμενο που παρακολούθησα την παραμονή των Φώτων, αλλά και ένα πλήθος άλλων θρησκευτικών και κοσμικών πολιτιστικών δρώμενων που επιμένουν να ζουν στο νησί μας, χάριν της αφοσίωσης προικισμένων επιτελεστών, μουσικών, ψαλτών, τραγουδιστών, ηθοποιών, χορευτών κ. α., χωρίς ποτέ να εισπράξουν την θεσμική υποστήριξη που αξίζουν.

Βρέθηκα στις 8 το βράδυ της παραμονής των Φώτων, μετά το τέλος του όρθρου, ο οποίος έγινε το απόγευμα στη Μητρόπολη, σε ειδική πομπή, με την οποία μεταφέρθηκε ο επίσκοπος στο Μητροπολιτικό Μέγαρο. Εκεί από τη χορωδία της Μητρόπολης ακούστηκαν τα «Φώτα» (κάλαντα) του Δεσπότη, μια εξαιρετική χορωδιακή εκτέλεση σε επτανησιακό μουσικό ιδίωμα. Στη συνέχεια από το μπαλκόνι του δεσποτικού μεγάρου απηύθυνε ο Δεσπότης χαιρετισμό στον κόσμο, θυμίζοντας αντίστοιχα τελετουργικά του Πάπα.

Η εμπειρία αυτή, ιδιαίτερα η μουσική, η οποία είναι αποκλειστικά ζακυνθινή, δεν βρίσκεται πουθενά επίσημα καταγεγραμμένη, δεν αναπαράγεται ως μέρος μιας ιδιαίτερης μουσικής ταυτότητας, δεν αξιοποιείται ως μουσική παιδεία και μουσικό προϊόν. Σκέπτομαι ότι και οι συντελεστές της, αυτοί οι εξαιρετικοί ζακυνθινοί τραγουδιστές - ψάλτες, δεν υποστηρίζονται όπως πρέπει, δεν αμείβονται και δεν αξιοποιούνται.

Κάτι αντίστοιχο συμβαίνει σε ολόκληρο το εύρος της πολιτιστικής δημιουργίας στη Ζάκυνθο. Η πλούσια μουσική, θεατρική και χορευτική παράδοση, άλλα παραδοσιακά δρώμενα καθώς και το σύγχρονο καλλιτεχνικό έργο δεν υποστηρίζονται όπως πρέπει, ούτε σε κεντρικό πολιτικό επίπεδο, αλλά ούτε και σε τοπικό.

Όσα γίνονται οφείλονται αποκλειστικά στην αγάπη και την εθελοντική προσφορά των δημιουργών τους. Δεν υπάρχουν οι προϋποθέσεις που ενισχύουν την πολιτιστική δημιουργία, την προωθούν στον κοινωνικό οργανισμό και την αξιοποιούν σε όλα τα επίπεδα της κοινωνικής ζωής.

Ούτε λόγος να γίνεται για την απαραίτητη σύνδεση του Πολιτισμού με τον αναπτυξιακό σχεδιασμό του τόπου.

Δεν υπάρχει κεντρικός πολιτιστικός σχεδιασμός, πολιτιστική στρατηγική και τοπικός επιτελικός πολιτιστικός φορέας, που θα ασχολείται με τη διάσωση, παραγωγή, λειτουργία και προώθηση του πολιτιστικού έργου. Ενδεχομένως ένας πολιτιστικός φορέας ενταγμένος σε έναν επιτελικό αναπτυξιακό, που και αυτός αναζητείται

Στο υπάρχον πλαίσιο ο πολιτισμός λειτουργεί αποσπασματικά με περιορισμένη δυναμική. Είναι λιγοστές οι έρευνες, οι καταγραφές, τα πολιτιστικά εργαστήρια. Οι επιτελεστές, και οι δημιουργοί δεν αξιοποιούνται στο βαθμό που θα έπρεπε. Το ίδιο και οι πολιτιστικές συλλογικότητες. Η εξωστρέφεια περιορίζεται, υπάρχει ένδεια πολιτιστικών θεσμών και πολιτιστικών εκδηλώσεων με αντικείμενα την τοπική ταυτότητα, αλλά και τη σύγχρονη δημιουργία, που θα μπορούσαν να πλουτίσουν την καθημερινή ζωή, αλλά και την τουριστική εμπειρία

Ως εκ τούτου θεωρώ ότι οι πολιτικές για τον πολιτισμό, τόσο σε κεντρικό, όσο και σε τοπικό επίπεδο πρέπει να αναθεωρηθούν. Χρειάζεται μια νέα προσέγγιση του πλούτου της πολιτιστικής εμπειρίας, με βαθιά κατανόηση του κοινωνικού της ρόλου, αλλά και της αναπτυξιακής δυναμικής της. Αξίζει να εργαστούμε σε αυτήν την κατεύθυνση, το αξίζει ο πολιτισμός μας, η Ζάκυνθος, το αξίζουμε εμείς.

Αλέκος Καποδίστριας Δρ Κοινωνιολογιας Μέλος ΣΥΡΙΖΑ Προοδευτική Συμμαχία