ΕΝΗΜΕΡΩΣΗ ΟΛΟ ΤΟ 24ΩΡΟ

Η ιστορία της μονής των Στροφάδων , παρά τις τελευταίες επιστημονικές ιστορικές προσεγγίσεις, δεν έχει πλήρως διαλευκανθεί, ιδιαιτέρα η πρώτη περίοδος της ίδρυσής της.

Η παλιά έδρα της μονής βρίσκεται στη Σταμφάνη, το μεγαλύτερο από ένα σύμπλεγμα δύο μικρών νησιών, σαράντα περίπου ναυτικά μίλια νότια της Ζακύνθου. Ονομαστήκαν αρχικά «πλωταί»  , διότι με την επίπεδη διαμόρφωση του εδάφους και με υψηλότερο σημείο τον Πύργο της μονής, μοιάζουν σαν πλωτές σχεδίες, που επιπλέουν στη θάλασσα. Η πλούσια βλάστηση και το άφθονο νερό, σε συνδυασμό με τη γεωγραφική τους θέση πάνω στη θαλάσσια οδό από τη Δύση στην Ανατολή και τανάπαλιν, όχι μόνον τα έκαναν γνωστά στους ναυτικούς μέσα από τους πορτολάνους και τους χάρτες, αλλά έγιναν τόπος πολιτικών και θρησκευτικών συμφερόντων, ως κέντρο ανεφοδιασμού και πνευματικής άσκησης.

Η έλλειψη ανασκαφών δυσχεραίνει την αρχαιολογική τεκμηρίωση για την πρώτη ανθρώπινη παρουσία στο νησί, όπως επίσης και την έναρξη της μοναστικής πολιτείας σε αυτό. Η επικρατέστερη παράδοση θέλει τα μέλη της βασιλικής οικογένειας Λάσκαρη, Θεόδωρο και Ειρήνη ιδρυτές της μονής τον ΙΓ’ αι. , γι’ αυτό και σε διάφορα έγγραφα απαντάται ως βασιλικό και πατριαρχικό σταυροπηγιακό μοναστήρι. Ακόμη και σήμερα οι λειτουργούντες στη μονή μνημονεύουν στην Προσκομιδή τα ονόματα του ιδρυτή αυτοκράτορα της Νίκαιας Θεοδώρου Α’ του Λασκάρεως και της κόρης του Ειρήνης της Παλαιολογίνης, που βρίσκονται αναγεγραμμένα και στα ιερά Δίπτυχα.

Η αναφορά για επιγραφή, που ανάγεται στην εποχή του Ιουστινιανού, δεν έχει εξακριβωθεί . Την επαφή με την Βασιλεύουσα ενισχύει και η αρχαιότερη σήμερα εικόνα της Ζακύνθου, με προέλευση από την Κωνσταντινούπολη, που χρονολογείται τον ΙΓ’ αι. . Σαν παλλάδιο η εικόνα αυτή της Παναγίας στον τύπο της Γλυκοφιλούσας, επονομαζομένη «Θαλασσομαχούσα», ταξιδεύοντας σύμφωνα με την παράδοση πάνω στα κύματα, φυλασσόταν στο νάρθηκα του Καθολικού στον Πύργο των Στροφάδων μέχρι να τοποθετηθεί, πριν από μερικά χρόνια, στο ναό του Αγίου Διονυσίου στη Ζάκυνθο αφού δέχτηκε πρώτα τη φροντίδα των συντηρητών . Δύο παπικά γράμματα, το ένα του 1299 και το άλλο του 1306 βεβαιώνουν τη λατινική παρουσία στο νησί. Πιθανολογείται όμως ότι η βραχεία εγκατάσταση Λατίνου Ηγουμένου με μοναχούς ορθόδοξους που επιβλήθηκε, εξυπηρετούσε κυρίως το διοικητικό και οικονομικό έλεγχο του μοναστηριού και όχι την αλλαγή δογματικής κατεύθυνσης των μοναζόντων .

Τον 15ο αι. και εφεξής οι αρχειακές μαρτυρίες αλλά και οι αναφορές των διαφόρων περιηγητών, που επισκέπτονταν τους Αγίους Τόπους ή τις διάφορες χριστιανικές πόλεις της Ανατολής και ανεφοδιάζονταν στο νησί, είναι περισσότερες . Μας επιτρέπουν να βγάλουμε πιο ασφαλή συμπεράσματα για την προστασία που παρείχαν οικονομικά και πολιτικά τα κέντρα εξουσίας της εποχής, με κυρίαρχο βέβαια αυτό της θαλασσοκράτειρας Γαληνοτάτης Δημοκρατίας της Βενετίας, στην οποία προσαρτήθηκε και το νησί της Ζακύνθου . Το 1440 αναφέρεται ότι ο βυζαντινός αυτοκράτορας Ιωάννης Η’ ο Παλαιολόγος ανακαίνισε τη μονή . Οι ερευνητές συγκλίνουν στο ότι επρόκειτο για επιχορήγηση, που πιθανόν δόθηκε για τη βοήθεια που οι μοναχοί προσέφεραν κατά την παρουσία του βυζαντινού στόλου στα παράλια της βορειοδυτικής Πελοποννήσου την περίοδο 1426-1427 . Η ιστορική αυτή περίοδος της μονής χρήζει περισσότερης έρευνας κυρίως στα αρχεία της Βενετίας, μιας και το Αρχείο της Ζακύνθου καταστράφηκε. Σημαντικά, θα είναι και τα αποτελέσματα από μια μελλοντική ανασκαφή στο ισόγειο του Πύργου, όπου φαίνεται να υπάρχουν παλαιά αρχιτεκτονικά λείψανα της πρώτης περιόδου της μονής . 

Η γεωγραφική απομόνωση των νησιών υπήρξε και η αιτία να δέχεται το μοναστήρι πολλές φορές στη μακραίωνη πορεία του βάναυσες πειρατικές επιδρομές και λεηλασίες από αλλόθρησκους, που σκοπό είχαν τη μεταπώληση σε χριστιανούς διαφόρων κειμηλίων. Δυστυχώς, οι επιδρομείς κάποιες φορές δε σταματούσαν μόνο στην αιχμαλωσία και μεταπώληση του έμψυχου δυναμικού αλλά προχωρούσαν και στο θάνατο μοναχών και σε καταστροφή των οικημάτων, όπως το 1500, ως αντίποινα για τη βοήθεια που προσέφεραν στο βενετικό στόλο . Οι Βενετοί για να μπορέσει να ορθοποδήσει οικονομικά η μονή και ως αντάλλαγμα για τις υπηρεσίες της, εγκρίνουν την προσάρτηση διαφόρων μονυδρίων  από το νησί της Ζακύνθου, όπως εκείνο του Σωτήρα Παντοκράτορα στο ομώνυμο σήμερα χωριό της Ζακύνθου. Υποστηρίζεται μάλιστα, ότι εξαιτίας αυτής της ένωσης το μοναστήρι άρχισε να φέρει, περά από το όνομα της Παναγίας «Κυρία των Στροφάδων» ή της «Παντοχαράς », μεταγενέστερα και «Μονή Μεταμορφώσεως» .

Η μεγάλη λεηλασία της 19ης Αυγούστου 1717 σχετίζεται με τον Ζακύνθιο Ιεράρχη Διονύσιο Σιγούρο (1547-1622) , πολιούχο της Ζακύνθου. Σύμφωνα με την παράδοση υπήρξε αδελφός της μονής και αναφέρεται ότι διατέλεσε και Ηγούμενος αυτής . Η ταφή του ιερού του Λειψάνου έγινε μετά από δική του επιθυμία στο νησί των Στροφάδων και όχι στη Ζάκυνθο, όπου κοιμήθηκε. Μετά την εκταφή και αφού το Σκήνωμά του βρέθηκε άφθαρτο, τοποθετήθηκε όρθιο στον επισκοπικό θρόνο του Καθολικού και στη συνέχεια στη Λιτή. Η πειρατική επιδρομή τον Αύγουστο του 1717 υπήρξε η αιτία της επαναφοράς του ιερού Σκηνώματος στο νησί της Ζακύνθου. Οι πειρατές μετά την αιχμαλωσία των μοναχών και τη λεηλασία της μονής …έκοψαν και τα χέρια του Αγίου και τα επήραν και το επίλοιπον άγιον λείψανον το έβαλαν απάνου ενός βαρελιού μπαρούτι και έκαμε θαύμα ο άγιος και δεν έπιασε φωτιά… . Το ιερό Λείψανο μεταφέρθηκε στις 22 Αυγούστου 1717 στη Ζάκυνθο και από τότε φυλάσσεται ως πολύτιμος θησαυρός στους κατά καιρούς ναούς που κτίστηκαν επ’ ονόματί του , στην ίδια θέση που βρίσκεται μέχρι σήμερα.

Τη μονή δεν ταλαιπωρούσαν μόνον οι ληστρικές επιδρομές αλλά και οι σεισμοί, οι οποίοι επέφεραν συνεχώς ζημιές στα κτίσματα, απαιτώντας για την επούλωση των πληγωμένων οικημάτων αρκετά χρήματα . Το μετόχι του Αγίου Διονυσίου με επίκεντρο τον ομώνυμο ναό στην περιοχή του Άμμου στη νότια άκρη της πόλης της Ζακύνθου, έμελλε να γίνει τόπος προσκυνήματος εξαιτίας του ιερού Λειψάνου του αγίου Διονυσίου, που μεταξύ των ετών 1758-1763 ανακηρύχτηκε επίσημα από τη Βενετική Γερουσία προστάτης και πολιούχος της Ζακύνθου . Η έδρα της μονής Στροφάδων παρέμεινε μέχρι το 1860 περίπου στο ομώνυμο νησί και έκτοτε μεταφέρθηκε στη Ζάκυνθο στο παραπάνω μετόχι, παίρνοντας την ονομασία «Ιερά Μονή Στροφάδων και Αγίου Διονυσίου Ζακύνθου» .


(Τα παραπάνω στοιχεία προέρχονται από τη μεταπτυχιακή εργασία «Το Καθολικό της Ιεράς Μονής Στροφάδων και Αγίου Διονυσίου στη Ζάκυνθο-Αρχειακή και αρχαιολογική μελέτη, Θεσσαλονίκη, 2012»

του Αρχιμ. Διονυσίου Λυκογιάννη, Ιεροκήρυκα της Ιεράς Μητροπόλεως Ζακύνθου)

 

Οι Φωτογραφίες είναι από το προσωπικό αρχείο του Αρχιμ. Διονύση Λυκογιάννη Ιεροκήρυκα της Ιεράς Μητροπόλεως Ζακύνθου.

Η ZantePress24 ευχαριστεί θερμά τον Πατέρα Δ.Λυκογιάννη που ευγενικά έθεσε στην διάθεσή μας το παραπάνω υλικό.